Text version
Opublikowano nowe międzynarodowe wytyczne dotyczące schizofrenii
W dzisiejszym Quick Take pragnę przede wszystkim poinformować o publikacji nowych wytycznych dotyczących schizofrenii. Ukazały się one w Lancet Psychiatry w marcu 2025 roku.
Tytuł publikacji brzmi: „INTEGRATE: international guidelines for the algorithmic treatment of schizophrenia”. Wytyczne zostały opracowane przez liczną grupę psychiatrów z 30 krajów, obejmując wszystkie regiony ONZ – jest to zatem prawdziwie międzynarodowe przedsięwzięcie.
Należy w tym miejscu zaznaczyć, że byłem jednym z członków Grupy Doradczej INTEGRATE uczestniczących w procesie tworzenia wytycznych. Mój udział obejmował między innymi przegląd parasolowy, na podstawie którego opracowano ankietę. Ankieta ta posłużyła następnie do osiągnięcia konsensusu wśród zaproszonych ekspertów z całego świata, z uwzględnieniem informacji zwrotnych z grup fokusowych, w tym osób z własnym doświadczeniem choroby.
Dlaczego potrzebne były nowe wytyczne dotyczące schizofrenii
Nasuwające się pytanie brzmi: czy nowe wytyczne dotyczące schizofrenii były rzeczywiście potrzebne? Uważam, że tak. Wiele istniejących wytycznych jest albo nieaktualnych, albo nieprecyzyjnych.
Wytyczne INTEGRATE stanowią natomiast rzetelne podsumowanie tego, co współcześnie uznajemy za wysokiej jakości opiekę nad chorymi na schizofrenię. Mają zastosowanie w każdym kraju i zostały przedstawione w formie algorytmu, który może być łatwo stosowany przez każdego klinicystę. Posiadanie autorytatywnych międzynarodowych wytycznych konsensusowych stanowi ważny krok w kierunku zmniejszenia zmienności w opiece nad chorymi na schizofrenię.
Można by zapytać: co złego jest w tej zmienności? Otóż zmienność w medycynie może być oznaką nieoptymalne jakości opieki. Wyjaśnię to na przykładzie:
- Nie ma żadnego uzasadnienia, dla którego częstość stosowania klozapiny w schizofrenii opornej na leczenie miałaby się różnić pomiędzy Niemcami, Stanami Zjednoczonymi, Koreą Południową czy Nigerią lub w obrębie regionów danego kraju.
- Jest to po prostu problem niewłaściwego stosowania klozapiny, będącej leczeniem z wyboru u każdego pacjenta ze schizofrenią oporną na leczenie, niezależnie od miejsca zamieszkania.
- Opracowanie jednych, powszechnie obowiązujących wytycznych może być dobrym pierwszym krokiem w dążeniu do optymalnej opieki nad chorymi na schizofrenię.
Download PDF and other files
Mocne strony i założenia algorytmu INTEGRATE
Siłą tych wytycznych jest ich dynamiczny i elastyczny charakter, umożliwiający prowadzenie opieki skoncentrowanej na pacjencie, przy jednoczesnym zachowaniu przejrzystości. Dostarczają one klinicystom algorytmu, który można rzeczywiście stosować w praktyce.
Gdyby każdy klinicysta postępował zgodnie z zaproponowanym algorytmem, jakość opieki nad wszystkimi chorymi na schizofrenię uległaby znaczącej poprawie.
Same wytyczne opierają się na kilku podstawowych założeniach:
- Wspólne podejmowanie decyzji jest kluczowe
- Szybkie reagowanie w przypadku braku poprawy u pacjenta
- Skupienie uwagi na działaniach niepożądanych leków jako integralnym elemencie decyzji terapeutycznych
Zalecenia dotyczące psychozy pierwszoepizodowej
Pozwólcie, że przeprowadzę przez algorytm postępowania z pacjentem w psychozie pierwszoepizodowej:
- Rozpocząć od aripiprazolu (jeśli pacjent nie wyraża preferencji)
- Wczesne zastosowanie długodziałających leków iniekcyjnych (LAI)
- Rozważenie odstawienia leczenia w wybranych przypadkach
- Niezwłoczne włączenie klozapiny, gdy jest wskazana
Algorytmiczne podsumowanie wytycznych leczenia. Kliknij prawym przyciskiem myszy, aby pobrać obraz.
Zalecenia dotyczące postępowania internistycznego
Wytyczne zawierają również zalecenia z zakresu postępowania internistycznego, takie jak rutynowe stosowanie metforminy przy przepisywaniu leków przeciwpsychotycznych o wysokim ryzyku metabolicznym. Wdrożenie tych zaleceń pozwoli zapewnić pacjentom w pierwszym epizodzie psychozy opiekę na najwyższym poziomie.
Download PDF and other files
Ograniczenia wytycznych
Należy wskazać pewne ograniczenia:
- Wytyczne ograniczają się do psychofarmakologii, która stanowi wprawdzie istotny filar opieki nad chorymi na schizofrenię, lecz sama w sobie – bez wsparcia psychospołecznego i rehabilitacji – jest niewystarczającą formą leczenia.
- Wytyczne nie uwzględniają roli nowego leku przeciwpsychotycznego o mechanizmie innym niż dopaminergiczny – ksanomeliny z trospium – który właśnie uzyskał zatwierdzenie w Stanach Zjednoczonych.
- Nie odnoszą się również do roli agonistów receptorów GLP w leczeniu nadwagi i otyłości.
Podsumowanie: jednolite i praktyczne wytyczne
Na zakończenie chciałbym podkreślić następujące: dziedzina psychiatrii dysponuje teraz jednolitymi, niespecyficznymi dla żadnego kraju, powszechnymi i praktycznymi wytycznymi dotyczącymi farmakologicznego leczenia schizofrenii. Będą one aktualne przez co najmniej kilka lat, a plan zakłada ich regularne aktualizacje.
Uważam, że wytyczne te stanowią ważny krok naprzód. Pomagają określić, jak powinno wyglądać optymalne leczenie farmakologiczne pacjentów ze schizofrenią.
Zachęcam do zapoznania się z publikacją i przeanalizowania algorytmu podsumowującego wytyczne. Proszę odnieść go do własnej praktyki klinicznej. A przede wszystkim – umieśćcie ten algorytm w widocznym miejscu w swoim gabinecie. Jest to doskonałe narzędzie dydaktyczne do edukacji pacjentów. Dla tych, którzy pracują ze studentami, pielęgniarkami praktykami lub rezydentami, stanowi świetną podstawę do nauczania optymalnej opieki nad tą grupą chorych.
