Text version
Przyrost masy ciała: istotny problem związany ze stosowaniem leków przeciwdepresyjnych
W codziennej praktyce klinicznej często spotykam pacjentów wyrażających poważne obawy dotyczące potencjalnego przyrostu masy ciała podczas rozpoczynania farmakoterapii przeciwdepresyjnej. Obawy te są w pełni uzasadnione, biorąc pod uwagę metaboliczne czynniki ryzyka związane z nadmierną masą ciała. Dostarczenie rzetelnych informacji na temat zmian masy ciała bywa jednak trudne ze względu na złożony związek między depresją a masą ciała.
Nieleczona depresja może wpływać na apetyt i aktywność psychomotoryczną w różnorodny sposób, co utrudnia izolację bezpośredniego wpływu leków przeciwdepresyjnych na masę ciała.
Na szczęście nowe badanie opublikowane w “Annals of Internal Medicine” ma na celu rozwiązanie tego problemu poprzez porównanie zmian masy ciała w trakcie stosowania różnych leków przeciwdepresyjnych.
Projekt badania wzorowany na randomizowanym badaniu klinicznym
W badaniu zastosowano metodologię emulacji docelowego badania randomizowanego (target trial emulation), która polega na odtworzeniu procedur i kryteriów badania randomizowanego w oparciu o retrospektywną analizę dokumentacji medycznej.
Badacze przeanalizowali dane ponad miliona pacjentów, którzy rozpoczęli leczenie przeciwdepresyjne w ciągu ostatniej dekady, włączając ostatecznie do analizy 183 000 pacjentów spełniających określone kryteria:
• Monoterapia jednym z ośmiu powszechnie przepisywanych leków przeciwdepresyjnych • Wiek od 20 do 80 lat • Pomiar masy ciała w punkcie wyjściowym w ciągu trzech miesięcy od rozpoczęcia farmakoterapii
Kryteria wykluczenia obejmowały stany istotnie wpływające na masę ciała, takie jak choroba nowotworowa, ciąża lub operacja bariatryczna w niedalekiej przeszłości.
Chociaż zastosowane podejście nie jest prawdziwą randomizacją, dostarcza cennych informacji na temat zmian masy ciała związanych ze stosowaniem leków przeciwdepresyjnych.
Download PDF and other files
Escitalopram na czele pod względem przyrostu masy ciała
Po uwzględnieniu różnych czynników zakłócających badanie wykazało, że:
• Pacjenci stosujący escitalopram odnotowali największy przyrost masy ciała: o 1,03 kg więcej niż pacjenci przyjmujący sertralinę po sześciu miesiącach • Pacjenci stosujący bupropion schudli o 0,8 kg w stosunku do pacjentów przyjmujących sertralinę • Pozostałe leki przeciwdepresyjne nie wykazały istotnych różnic w porównaniu z sertraliną
Analiza zgodna z zamiarem leczenia ujawnia niuanse
Biorąc pod uwagę, że przestrzeganie zaleceń terapeutycznych wahało się od 28% do 41%, badacze przeprowadzili analizę zgodną z zamiarem leczenia (intent-to-treat). Analiza ta wykazała:
• Escitalopram nadal wykazywał największy przyrost masy ciała: o 0,41 kg więcej niż sertralina • Paroksetyna, duloksetyna, wenlafaksyna i citalopram również wiązały się z nieznacznie większym przyrostem masy ciała w porównaniu z sertraliną • Fluoksetyna nie wykazała istotnej różnicy w stosunku do sertraliny • Pacjenci stosujący bupropion przybierali na wadze o 0,22 kg mniej niż pacjenci przyjmujący sertralinę
Klinicznie istotny przyrost masy ciała
W badaniu oceniano również ryzyko przyrostu masy ciała o ponad 5%:
• Escitalopram, paroksetyna i duloksetyna wiązały się z o 10-15% większym ryzykiem • Bupropion wykazał o 15% mniejsze ryzyko
Download PDF and other files
Zaskakujące wyniki i ograniczenia badania
Szczególnie interesującym spostrzeżeniem jest fakt, że pacjenci stosujący escitalopram przybierali na wadze istotnie więcej niż pacjenci przyjmujący citalopram, mimo że citalopram jest racemiczną mieszaniną, której połowę stanowi escitalopram. Rodzi to pytania o potencjalne czynniki zakłócające lub nieoczekiwane właściwości enancjomeru R.
Chociaż to duże badanie obserwacyjne dostarcza cennych danych, warto odnotować, że mirtazapina — lek często kojarzony z przyrostem masy ciała — nie została uwzględniona w analizie ze względu na jej ograniczone stosowanie w badanej populacji.
Implikacje kliniczne
Potencjał do wywoływania przyrostu masy ciała powinien być jednym z kryteriów wyboru leku przeciwdepresyjnego, przy czym należy pamiętać, że jest to jedynie jeden z wielu czynników decyzyjnych. U pacjentów z epizodem dużej depresji, którym zależy na uniknięciu seksualnych działań niepożądanych i poprawie koncentracji uwagi, mniejsze ryzyko przyrostu masy ciała stanowi dodatkową korzyść przemawiającą za zastosowaniem bupropionu.
Podsumowując, badanie to stanowi użyteczny przewodnik dla praktyki klinicznej, umożliwiając lepsze informowanie pacjentów o potencjalnych zmianach masy ciała związanych ze stosowaniem poszczególnych leków przeciwdepresyjnych.
